***  "ŞiMDEN GiRÜ HiÇ KiMESNE KAPUDA VE DÎVÂNDA VE MECALİS VE SEYRÂNDA TÜRKÎ DİLİNDEN GAYRI DİL SÖYLEMEYE." ( Karamanoğlu Mehmet Bey   - 13 Mayıs 1277)  ***  "ÜLKESİNİ, İSTİKLÂLİNİ KORUMASINI BİLEN TÜRK MİLLETİ, DİLİNİ DE YABANCI DİLLERDEN KURTARMALIDIR."  (ATATüRK)  ***   

ANA SAYFA   TÜRK DİLİ   TÜRK EDEBİYATI   TÜRK TARİHİ   MAKALELER   YAZIŞMALIK   KİM KİMDİR   KONUK DEFTERİ   BAĞLANTILAR   İLETİŞİM

     www.dilimiz.com

TÜRKÇESİ VARKEN 

  

 Türkçesi  Varken / Giriş

 1. Bl. Özleştirme Kılavuzu

 2. Bl. Türkçesi  Varken

 1. Bölüm - ÖK DİZİN

 2. Bölüm -Tr.Var. DİZİN

 Bağlantılar

 

 

   

 

 

 

1. BÖLÜM

Özleştirme Kılavuzu

TDK Ankara - 1978

 

 

 

 

         ÖNSÖZ

 

          Dilimizin özleştirilmesinde sağlanan büyük başarıda daha önce yayımladığımız kılavuzların önemli etkisi olmuştur. Sürekli bir devrim olan Dil Devriminin bugün ulaştığı aşamayı yansıtan, birçok yeni öneriyi de içinde toplayan bu kılavuzu çıkarmakla büyük bir gereksinmeyi karşıladığımız kanısındayız. Yeni önerilen sözcükleri topluca sunmak, onların benimsenip yaygınlaşmasına yardımcı olmak bakımından da Özleştirme Kılavuzu'nun yayımlanması kuşkusuz ileri bir adım olacaktır. 

 

          Kılavuzda yer alacak sözcükler seçilirken Dil Devrimindeki gelişmeler göz önünde bulundurulmuştur. Son kırk yıl içinde Osmanlıca artığı yabancı sözcüklerin büyük bir bölümü giderek kullanılmaz olmuş, yeni kuşaklar bunları öğrenmeden yetişmiştir. Bunları Özleştirme Kılavuzu'na almak, dilimizde bugün de yaşadıkları, kullanıldıkları izlenimini verecekti. Yalnız özel uğraşı alanlarının uzmanlarınca bilinmesi gereken bu gibi sözcüklerin anlamlarını ve yeni dilimizdeki karşılıklarını bulmak için Osmanlıca sözlüklere başvurulabilir. Bu nedenle kılavuza yalnızca kullanıştan büsbütün kalkmamış Osmanlıca sözcüklerin alınması yeterli görülmüştür. 

 

          Kurumumuz, batı kaynaklı sözcüklerin dilimizde yerleşmesini önlemek, bunlara Türkçe karşılıklar koyarak dili yeni bir yabancılaşma sürecinden kurtarmak için öteden beri çaba göstermektedir. Bugüne değin yayımlanmış olan sözlüklerimiz, terim sözlüklerimiz, kılavuzlarımız bu çabanın örnekleriyle doludur. Ayrıca, sürekli çalışan bir yarkurulumuz batı kaynaklı sözcüklere bulunan yeni  karşılıkları Türk Dili dergisinde yayımlamakta, bu çalışmalar kamuoyunda büyük ilgi uyandırmaktadır. Gerçekleri doğru değerlendirmek isteyenler için kurumumuzun batı kaynaklı sözcükler konusuna verdiği önemi kavramak güç olmasa gerek. Ancak, tutuculukta direnmeyi ilke edinmiş kimi kişiler, hiçbir dayanakları olmadan, kurumumuzun ata kalıtı yabancı sözcüklerle uğraştığını, batıdan gelen sözcüklere ise kapıları açık tuttuğunu ileri sürüp dururlar. Bunlar, gerçeklerin üstüne eğilmeksizin, araştırma yapmaksızın, düşünmeksizin eski, tutarsız, geçersiz savlarını uluorta yineleyeceklerine biraz çaba göstererek yayınlarımızı, çalışmalarımızı izleselerdi, kendileri için de, yanıltmaya çalıştıkları toplumumuz için de daha yararlı bir iş yapmış olurlardı. Yazın dilimizin, bilim dilimizin, konuşma dilimizin ne ölçüde yenileştiğini görmezlikten gelerek verimsiz, kısır, çağdışı bir geçmiş tutkusu içinde çoğu kez saldırganlaşarak çırpınanlar kendilerini ve çevrelerindekileri kandırmaktan başka ne yapabilmişlerdir? İşte Özleştirme Kılavuzu'nda da birçok batı kaynaklı sözcüğün Türkçe karşılıkları verilmekte, şimdiye değin karşılığı bulunmamış kimi sözcükler için yeni öneriler getirilmektedir. Doğal olarak burada yalnız genel dilde kullanılan sözcüklere yer verilmiştir. Özel uzmanlık alanlarında kullanılan batı kaynaklı terimlerin Türkçe karşılıkları için ise terim sözlüklerimize başvurulmasını salık veririz.

 

          Kimi yabancı sözcüklere birden çok Türkçe karşılık verilmiş olduğu görülecektir. Bu durum çoğu kez yabancı sözcüğün çokanlamlı oluşundan, bu anlamlardan her birinin Türkçede değişik sözcüklerle karşılanmasından ileri gelmektedir. Bunun yanında tekanlamlı yabancı sözcükler için de Türkçede birkaç karşılığın bulunması dilimizin şu gelişme dönemi için doğaldır. Kimi kez bir yabancı sözcük için Türkçede birden çok karşılık bulunması küçük anlam ayrılıklarını daha iyi belirtme olanağını sağlamaktadır. Kimi kez de ancak sınırlı bir yaygınlık kazanmış olan Türkçe karşılıkların yanında yeni, benimsenmesi daha kolay olacak öneriler getirilmektedir. Böyle durumlarda, ileride bunlardan birinin iyice yerleşmesi, ötekinin ise başka bir kavramı göstermek üzere anlam kaymasına uğraması olasılığı vardır. Bu nedenle yaygınlığı az ya da çok olsun kullanılmakta olan karşılıklarla yeni önerileri birlikte vermeyi yeğ tuttuk.

 

          Özleştirme Kılavuzu'nu TDK Sözlük Kolu hazırlamış, Batı Kaynaklı Sözcüklere Karşılık Bulma Yarkuruluyla geniş ölçüde işbirliği yapılmıştır. Çalışmalar sırasında daha önceki kılavuzlardan, sözlüklerden, terim sözlüklerinden de yararlanılmış, ayrıca, türlü yayınlardan yapılan taramalarla yazarlarımızın yabancı sözcükler için buldukları karşılıklar değerlendirilerek kılavuza alınmıştır. Dilimizin gelişmesine katkısı olacağına inandığımız bu kılavuz üzerine görüşlerini bildirmelerini sayın okurlarımızdan beklemekteyiz.

 

TDK